Historycy są zgodni, że średniowiecze to okres, kiedy powstały pierwsze polskie pieniądze. Dyskusyjna jest jednak dokładna data wybicia pierwszej polskiej monety. Do niedawna powszechne było przekonanie, że pieniądz symbolizujący polską państwowość pojawił się za panowania Mieszka I. Współcześnie przeważa przekonanie, że monety zostały wybite dopiero na polecenie Bolesława Chrobrego kilkadziesiąt lat później.

Pieniądze na ziemiach polskich w średniowieczu

Należy zdawać sobie sprawę, że pierwszym pieniądzem, który pojawił się na ziemiach polskich nie były monety wybite przez Mieszka I czy Bolesława Chrobrego. Pieniądz kruszcowy funkcjonował na tym obszarze jeszcze przed naszą erą, zwłaszcza, że Polska zlokalizowana była na przecięciu strategicznych szlaków handlowych. Archeolodzy znajdują na terytorium kraju monety arabskie, a także pieniądze pochodzące z czasów imperium rzymskiego.

Pierwszą rdzennie polską monetą był denar. Jego wprowadzenie nie odbywało się błyskawicznie, jak to się dzieje z nowymi walutami w czasach współczesnych. Przyjęcie się nowego środka płatniczego w społeczeństwie zajęło wiele lat, a powstanie denara miało przede wszystkim znaczenie symboliczne – był on zapowiedzią nowej państwowości. Pierwsze pieniądze posiadały łacińskie inskrypcje.

Psucie pieniądza powszechnym problemem w państwie Piastów

Denary z inicjałami polskiego króla z biegiem czasu zaczęły tracić na wartości. Przyczyną tego stanu rzeczy było tak zwane psucie monety, czyli zmniejszanie zawartości cennego metalu w pieniądzach posiadających ten sam nominał. Początkowo dwustronne denary szybko stały się cienkimi, jednostronnymi blaszkami. Wstąpienie na tron Wacława III z dynastii Przemyślidów zaowocowało pojawieniem się na polskim rynku grosza praskiego. Panowanie czeskiego władcy okazało się jedynie epizodem, jednak grosz praski zajął ważne miejsce w systemie monetarnym kraju.

Kiedy zakończył się okres rozbicia dzielnicowego, a na tron wstąpił Władysław Łokietek ponownie rozpoczęto bicie denarów. Po raz pierwszy stworzono również złotą monetę – floren, która znana jest szerzej jako dukat.

Kazimierz Wielki i reforma polskiego systemu monetarnego

Wstąpienie na tron Kazimierza Wielkiego to okres bardzo dynamicznych zmian w kraju. Jedną z nich była niewątpliwie reforma polskiego systemu monetarnego. W obiegu pojawiły się grosze krakowskie (których wartość wynosiła kilkanaście denarów), kwartniki, a także miedziane denary (znane powszechnie jako puły).

Grosz krakowski został wprowadzony dokładnie w 1367 roku. Był on monetą srebrną, wzorowaną na groszu praskim. Na awersie grosza znajdowała się korona, a także łaciński napis: KAZIMIRVS PRIMVS DEI GRATIA REX POLONIE. Rewers to z kolei orzeł i napis: GROSI CRACOVIENSESS. Grosz krakowski nie mógł być konkurencją dla grosza praskiego, który posiadał już zasięg ogólnokrajowy. Jego produkcja była również mało opłacalna – powstanie monety miało na celu ujednolicenie systemu monetarnego, a także funkcję prestiżową.

Produkcja grosza krakowskiego nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, ponieważ mennica krakowska nie dysponowała odpowiednią ilością srebra. Z czasem nastąpiło psucie monety.
W czasach współczesnych grosz krakowski ma ogromną wartość numizmatyczną. Szacuje się, że do dziś przetrwało mniej niż pięćdziesiąt egzemplarzy sławnej monety.